Hướng dẫn thủ tục lập di chúc đơn giản, hợp pháp

Càng ngày, việc lập di chúc càng trở nên quan trọng, bởi người lập di chúc sẽ giúp cho những người thân của mình có thể dễ dàng thực hiện các thủ tục chuyển nhượng quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, tránh việc tranh chấp sau khi mất đi. Tại bài viết này, Công ty Luật Nguyên Khanh sẽ làm rõ thủ tục di chúc đơn giản, nhanh chóng mà vẫn đảm bảo hợp pháp.

NỘI DUNG BÀI VIẾT

Di chúc là gì?

Di chúc được hiểu là việc thể hiện ý nguyện của người còn sống về việc định đoạt tài sản của mình sau khi đã qua đời. Việc thể hiện ý nguyện này có thể bằng văn bản hoặc lời nói, nhưng phải đáp ứng các điều kiện theo quy định thì mới có hiệu lực.

Cần tìm luật sư hỗ trợ luật thừa kế?

Luật sư với hơn 23 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thừa kế sẽ giúp bạn giải quyết các vấn đề liên quan tới thừa kế, di chúc, phân chia tài sản... Gọi 1900.6185 để được tư vấn miễn phí!

GỌI 1900.6185

Các điều kiện để việc lập di chúc có hiệu lực

Điều kiện về người lập di chúc

Căn cứ theo Điều 625 và Điều 630 Bộ luật dân sự 2015, người lập di chúc phải thỏa mãn các điều kiện sau:

Phải từ đủ 18 tuổi trở lên;
Có đầy đủ năng lực hành vi dân sự;
Minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc, không bị đe dọa, lừa dối, cưỡng ép.

Các trường hợp ngoại lệ:

Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

Điều kiện về người nhận di sản

Theo quy định tại Điều 621 Bộ luật dân sự 2015, người nhận di sản phải không thuộc một trong các trường hợp sau:

Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc về hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đó;
Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản;
Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đó có quyền hưởng;
Người có hành vi lừa dối, cưỡng ép hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, huỷ di chúc, che giấu di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản.

Tuy nhiên, nếu người lập di chúc đã biết về hành vi của những người nhận di sản thuộc các trường hợp trên mà vẫn giữ nguyên ý định để lại di sản cho người đó thì người đó vẫn được quyền nhận thừa kế.

Điều kiện về nội dung của di chúc

Trường hợp di chúc được lập thành văn bản, theo Điều 631 Bộ luật dân sự 2015, di chúc hợp pháp bao gồm các nội dung chủ yếu sau:

Ngày tháng năm lập di chúc;
Thông tin cá nhân (họ tên, nơi cư trú,…) của cá nhân lập di chúc và cá nhân/tổ chức được hưởng di sản;
Di sản để lại và nơi có di sản;
Nội dung di chúc không trái pháp luật, đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của pháp luật.

Bên cạnh đó, trong trường hợp được lập bằng văn bản, di chúc phải đáp ứng các điều kiện khác như sau:

Không được viết tắt hoặc viết bằng ký hiệu;
Nếu có nhiều trang thì mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc;
Nếu có tẩy xóa, sửa chữa thì người viết di chúc phải ký tên bên cạnh chỗ tẩy xóa, sửa chữa đó.

Trong trường hợp di chúc miệng thì tại thời điểm lập di chúc, người lập di chúc phải có tính mạng bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản.

Cần tìm luật sư hỗ trợ luật thừa kế?

GỌI 1900.6185

Lập di chúc có bắt buộc phải công chứng, chứng thực hay không?

Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015 nêu rõ, di chúc có 2 hình thức hợp pháp như sau:

Di chúc bằng văn bản: Gồm di chúc bằng văn bản không có người làm chứng, có người làm chứng, có công chứng, có chứng thực;
Di chúc miệng: Ý chí cuối cùng của người để lại di chúc phải được thể hiện trước mặt ít nhất 02 người làm chứng, được ghi chép lại, hai người làm chứng này phải cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong vòng 05 ngày phải được công chứng hoặc chứng thực.

Như vậy, không phải tất cả di chúc đều phải được công chứng, chứng thực mà chỉ một số trường hợp bắt buộc phải thực hiện gồm:

Di chúc của người bị hạn chế về thể chất;
Di chúc của người không biết chữ;
Di chúc miệng;
Di chúc được lập bằng tiếng nước ngoài.

Cần tìm luật sư hỗ trợ luật thừa kế?

GỌI 1900.6185

Hướng dẫn thủ tục lập di chúc

Như đã trình bày ở trên, di chúc có thể được lập bằng các hình thức khác nhau nên tùy từng hình thức sẽ có thủ tục lập khác nhau.

Lập di chúc bằng văn bản không có người làm chứng

Để lập di chúc trong trường hợp này, người lập di chúc phải tự viết, ký vào bản di chúc này. Điều đó đồng nghĩa với việc tại thời điểm lập di chúc, người này hoàn toàn minh mẫn, sáng suốt, di chúc được lập hoàn toàn dựa vào ý nguyện của người này.

Bên cạnh đó, người lập di chúc bằng văn bản không có người làm chứng còn phải đáp ứng điều kiện về nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức không trái quy định pháp luật.

Tuy nhiên, việc lập di chúc bằng văn bản không có người làm chứng có thể tiềm ẩn rủi ro tranh chấp sau này.

Lập di chúc bằng văn bản có người làm chứng

Theo quy định pháp luật dân sự, khi người lập di chúc không tự mình viết được thì có thể tự đánh máy hoặc nhờ người khác viết, đánh máy nhưng phải đảm bảo có ít nhất 02 người làm chứng và:

Người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ vào di chúc trước mặt những người làm chứng;
Người làm chứng phải xác nhận chữ ký, điểm chỉ của người lập di chúc và ký vào bản di chúc.

Lưu ý: Người làm chứng cho việc lập di chúc phải không thuộc một trong những đối tượng sau đây:

Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc;
Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc;
Người chưa thành niên;
Người mất năng lực hành vi dân sự;
Người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi.

Lập di chúc bằng văn bản có công chứng, chứng thực

Để công chứng, chứng thực di chúc, bạn cần phải thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Chuẩn bị giấy tờ

Phiếu yêu cầu công chứng tại trụ sở hoặc Phiếu yêu cầu công chứng ngoài trụ sở (nếu có) (theo mẫu);
Dự thảo Di chúc;
Giấy tờ tùy thân: Chứng minh nhân dân/Căn cước công dân/Hộ chiếu còn giá trị sử dụng của người lập và người nhận; Xác nhận tình trạng hôn nhân; Đăng ký kết hôn…;
Giấy tờ chứng minh về tài sản như Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ); Đăng ký xe ô tô…

Bước 2: Nộp hồ sơ

Cơ quan có thẩm quyền công chứng: Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng;
Cơ quan có thẩm quyền chứng thực: Ủy ban nhân dân cấp xã.

Lưu ý: Theo quy định tại Điều 42 Luật Công chứng năm 2014, với các trường hợp công chứng di chúc có tài sản là bất động sản thì có thể thực hiện công chứng ở ngoài phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức công chứng đặt trụ sở.

Do đó, khi thực hiện công chứng di chúc liên quan đến bất động sản, người lập di chúc không phải đến tại Phòng/Văn phòng công chứng nơi có đất để thực hiện.

Việc lựa chọn công chứng hay chứng thực di chúc phụ thuộc vào ý muốn của người lập di chúc. Di chúc được công chứng có giá trị pháp lý cao hơn di chúc được chứng thực.

Bước 3: Thực hiện công chứng, chứng thực di chúc

Công chứng viên hoặc công chức tư pháp xã tiếp nhận, kiểm tra tính hợp lệ hồ sơ của người lập di chúc và ghi chép lại nội dung di chúc theo nguyện vọng của người lập di chúc.

Sau khi được giải thích quyền, nghĩa vụ, xác nhận bản di chúc đã được ghi chép đúng với ý chí của người để lại di chúc, người này sẽ được hướng dẫn ký hoặc điểm chỉ vào văn bản.

Đặc biệt, việc công chứng, chứng thực di chúc vẫn phải mời người làm chứng nếu thuộc 1 trong những trường hợp sau:

Người lập di chúc không đọc hoặc không nghe được bản di chúc;
Người lập di chúc không ký hoặc không điểm chỉ được vào bản di chúc.

Người làm chứng trong trường hợp này cũng phải ký xác nhận trước mặt Công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực tại Ủy ban nhân dân cấp xã.

Sau đó, Công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực của Ủy ban nhân dân cấp xã phải ký xác nhận làm chứng và trả lại bản gốc văn bản cho người lập di chúc.

Nếu người lập di chúc yêu cầu tổ chức hành nghề công chứng hoặc Ủy ban nhân dân cấp xã lưu giữ di chúc thì sau khi người lập di chúc chết, các đơn vị này sẽ giao lại di chúc cho người thừa kế hoặc người có thẩm quyền công bố di chúc.

Việc bàn giao di chúc phải được lập thành văn bản, có chữ ký của người giao, người nhận và trước sự có mặt của ít nhất 02 người làm chứng.

Bước 4: Nộp lệ phí, phí công chứng và thù lao công chứng

Lệ phí chứng thực tại UBND cấp xã và phí công chứng di chúc tại tổ chức công chứng đều là 50.000 đồng/di chúc (Theo Quyết định 1024/QĐ-BTP và Thông tư 257/2016/TT-BTC).

Đồng thời, tại khoản 4 Điều 4 Thông tư 257/2016/TT-BTC cũng quy định mức thu phí nhận lưu giữ di chúc là 100.000 đồng/trường hợp.

Riêng thù lao công chứng di chúc sẽ do các tổ chức hành nghề công chứng và người yêu cầu công chứng tự thỏa thuận nhưng không được vượt quá mức trần thù lao công chứng do UBND cấp tỉnh ban hành.

Di chúc miệng

Chỉ khi không thể lập di chúc bằng văn bản do tính mạng đang bị đe dọa thì cá nhân mới được phép lập di chúc miệng. Theo đó, thủ tục lập di chúc miệng được tiến hành như sau:

Người để lại di chúc phải tuyên bố ý nguyện cuối cùng của mình trước mặt ít nhất 02 người làm chứng;
Hai người này ghi chép lại, cùng ký tên và điểm chỉ vào bản di chúc mới được ghi chép lại;
Trong thời gian 05 ngày kể từ ngày người lập di chúc thể hiện ý chí cuối cùng của mình, bản di chúc này phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định;
Sau 03 tháng kể từ ngày lập di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc mặc nhiên bị hủy bỏ.
Các vấn đề khác cần lưu ý liên quan đến di chúc
Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung của di chúc

Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:

Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng.
Con thành niên mà không có khả năng lao động.

Tuy nhiên, quy định này không áp dụng đối với:

Người từ chối nhận di sản theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
Người không có quyền hưởng di sản theo quy định tại khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015.
Di sản dùng vào việc thờ cúng

Theo quy định tại Điều 645 Bộ luật dân sự 2015, trường hợp người lập di chúc để lại một phần di sản dùng vào việc thờ cúng thì phần di sản đó không được chia thừa kế và được giao cho người đã được chỉ định trong di chúc quản lý để thực hiện việc thờ cúng.

Nếu người được chỉ định không thực hiện đúng di chúc hoặc không theo thỏa thuận của những người thừa kế thì những người thừa kế có quyền giao phần di sản dùng vào việc thờ cúng cho người khác quản lý để thờ cúng.

Trường hợp người để lại di sản không chỉ định người quản lý di sản thờ cúng thì những người thừa kế cử người quản lý di sản thờ cúng. Trường hợp tất cả những người thừa kế theo di chúc đều đã chết thì phần di sản dùng để thờ cúng thuộc về người đang quản lý hợp pháp di sản đó trong số những người thuộc diện thừa kế theo pháp luật.

Trường hợp toàn bộ di sản của người chết không đủ để thanh toán nghĩa vụ tài sản của người đó thì không được dành một phần di sản dùng vào việc thờ cúng.

Cần tìm luật sư hỗ trợ luật thừa kế?

GỌI 1900.6185

Cơ sở pháp lý

Bộ luật Dân sự năm 2015
Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015
Quyết định 1024/QĐ-BTP 2018 về việc công bố thủ tục hành chính sửa đổi trong lĩnh vực chứng thực thuộc phạm vi chức năng quản lý của Bộ Tư Pháp;
Thông tư số 257/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính: Quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý, sử dụng phí công chứng; phí chứng thực; phí thẩm định tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề công chứng; phí thẩm định điều kiện hoạt động Văn phòng công chứng; lệ phí cấp thẻ công chứng viên.

Bài viết trên, biên soạn bởi Công ty Luật Nguyên Khanh, đã tổng hợp các quy định pháp luật liên quan đến thủ tục lập di chúc. Nếu bạn gặp khó khăn hoặc có thắc mắc, xin vui lòng liên hệ với số hotline để được sự tư vấn chi tiết từ luật sư chuyên về thừa kế. Xin chân thành cảm ơn.